HỒNG ĐÀO VÀ MỘT THỜI ĐỂ NHỚ

Mỗi lần nhìn lại những tấm ảnh cũ của Hồng Đào, tôi như được trở về một thời tuổi trẻ đã xa. Đó không chỉ là hình ảnh của một người bạn thân từ thuở học trò, mà còn là cả một phần ký ức của thế hệ chúng tôi, những người sinh ra và lớn lên giữa những năm tháng chiến tranh của quê hương.

Tôi quen Hồng Đào từ đầu thập niên 1960 khi cả hai còn là những học sinh nhỏ tuổi của Trường Phan Bội Châu, Phan Thiết. Lúc ấy Đào chỉ khoảng mười một hay mười hai tuổi.

Nhà tôi nằm trên đường Duy Tân, đối diện Ty Ngư Nghiệp. Phía sau nhà có một con đường nhỏ dẫn ra bờ sông khu Bến Trưng Nhị, ngay khu nhà của Thiết (L19). Từ đó đi lên phía cầu, ngang Nhà Bảo Sanh Bà Mụ Bé, rồi đến Ngân Hàng Việt Nam Thương Tín. Băng qua cầu Quan, quẹo trái men theo bờ sông sẽ đến Trường Nữ. Phía sau ngôi trường ấy chính là nhà của Hồng Đào.

Ngày đó chị tôi học tại Trường Nữ nên tôi thường theo chị đến khu vực này. Bây giờ nhìn lại, tôi mới thấy những con đường nhỏ ven sông, cây cầu Quan và những mái nhà quen thuộc ấy đã âm thầm nối kết tình bạn của chúng tôi suốt hơn nửa thế kỷ.

Ngày ấy, Phan Thiết thanh bình lắm.

Con đường từ Sài Gòn ra Phan Thiết xe cộ lưu thông suốt ngày đêm. Những chuyến xe đò nối liền hai nơi gần như không lúc nào ngừng nghỉ. Đối với lũ học trò chúng tôi, cuộc sống chỉ có trường lớp, bạn bè, những buổi đi học dưới hàng cây quen thuộc và những mơ ước rất đơn sơ của tuổi mới lớn.

Nhưng rồi lịch sử bắt đầu đổi hướng.

Sau cuộc đảo chính năm 1963, chiến tranh ngày càng leo thang. Những tuyến đường huyết mạch nối Phan Thiết với Sài Gòn thường xuyên bị đào cắt hoặc bị đắp mô ngay giữa quốc lộ. Việc đi lại trở nên khó khăn và đầy bất trắc. Nhiều chuyến xe đò phải dừng giữa đường, hành khách xuống xe rồi tăng bo sang phương tiện khác để tiếp tục hành trình.

Có những thời điểm giao tranh xảy ra ngay tại nơi tăng bo. Du kích Việt Cộng bắn lên các máy bay quân sự bay ngang khu vực, quân đội đáp trả, và không ít lần những viên đạn lạc đã cướp đi mạng sống của những người dân vô tội. Những câu chuyện đau lòng như vậy xảy ra khá thường xuyên trong những năm tháng chiến tranh leo thang.

Để tránh những đoạn đường nguy hiểm, người dân Bình Thuận đã nghĩ ra một cách di chuyển khác. Nhiều người chọn đi ghe hoặc những chiếc tàu nhỏ chạy đường biển từ Phan Thiết vào Sài Gòn. Chuyến đi tuy lâu hơn nhưng phần nào an toàn hơn. Ghe thường cập bến khu vực cầu Nhị Thiên Đường ở Chợ Lớn, từ đó hành khách tiếp tục vào trung tâm Sài Gòn. Những chuyến ghe xuôi ngược ấy đã trở thành một phần ký ức không thể nào quên đối với người dân Phan Thiết thời chiến.

Ban đêm, và đôi khi cả ban ngày, Phan Thiết thường xuyên hứng chịu những trận pháo kích. Các đồn bót và doanh trại chung quanh thành phố liên tục bị tấn công. Chiến tranh vốn ở đâu đó xa xôi nay đã xuất hiện ngay trước mắt người dân.

Năm 1965, quân đội Hoa Kỳ chính thức tham chiến tại Việt Nam. Lính Mỹ đóng quân tại Phi trường Phan Thiết và thường xuyên mở các cuộc hành quân vào mật khu Lê Hồng Phong ở phía bắc thị xã. Đối với những đứa học trò như chúng tôi lúc đó, hình ảnh trực thăng, đoàn xe quân sự và những đoàn lính hành quân đã dần trở thành một phần quen thuộc của cuộc sống hằng ngày.

Biến cố mà tôi nhớ nhất là cuộc Tổng Công Kích Tết Mậu Thân năm 1968.

Trong đợt tấn công lần thứ hai, tôi đã trải qua một khoảnh khắc mà đến hôm nay vẫn còn nhớ rõ từng chi tiết.

Đêm ấy, tiếng súng nổ vang dội khắp thành phố. Từ trên gác nhà, ba anh em tôi cùng ông ngoại lắng nghe những loạt súng dồn dập từ nhiều hướng vọng về. Thấy tình hình quá nguy hiểm, ông ngoại bảo chúng tôi nhanh chóng xuống dưới nhà.

Vừa xuống hết cầu thang không bao lâu thì một tiếng nổ chát chúa vang lên làm cả căn nhà rung chuyển dữ dội. Mùi thuốc súng nồng nặc lập tức tràn ngập khắp nơi.

Một quả đạn pháo đã rơi trúng đúng vị trí mà chỉ vài phút trước đó ba anh em tôi và ông ngoại còn đang ngồi và nằm nghỉ trên gác.

Mái ngói bị đánh sập. Chiếc mùng nơi chúng tôi nằm ngủ tan nát. Mền, gối và chiếu bay tung khắp nơi. Khói bụi mịt mù cùng mùi cháy khét của thuốc nổ bao phủ cả căn nhà.

Chúng tôi đứng lặng người nhìn cảnh tượng trước mắt.

Nếu chậm xuống cầu thang vài phút, có lẽ cuộc đời của bốn ông cháu đã hoàn toàn khác.

Đó là lần đầu tiên tôi cảm nhận chiến tranh một cách trực diện. Chiến tranh không còn là những bản tin trên radio, không còn là những câu chuyện nghe từ người khác kể lại. Nó đã hiện diện ngay trên mái nhà mình, bên chiếc giường mình ngủ và ngay trong cuộc sống của gia đình mình.

Từ giây phút đó, tôi hiểu rằng giữa chiến tranh, sự sống và cái chết đôi khi chỉ cách nhau vài phút ngắn ngủi.

Như nhiều thành phố khác của miền Nam, Phan Thiết trở thành chiến trường ác liệt.

Nhà của Hồng Đào nằm phía sau Trường Nữ và ở ngoài vòng đai phòng thủ của Tiểu Khu Bình Thuận.

Khi lực lượng Việt Cộng tiến vào thành phố để tấn công Tiểu Khu Bình Thuận, nhiều đơn vị đã chiếm giữ các căn nhà trong khu vực để làm vị trí chiến đấu. Họ cố thủ ngay phía trong khu nhà của Đào và từ đó bắn vào Tiểu Khu cũng như các máy bay yểm trợ trên không.

Cuộc giao tranh kéo dài nhiều ngày với những trận pháo kích và không kích dữ dội. Nhiều ngôi nhà bị phá hủy. Nhà của Hồng Đào cũng bị bom đạn đánh sập một phần. May mắn thay, gia đình Đào đã kịp tản cư trước đó nên không có ai thiệt mạng.

Sau đó, quân đội Hoa Kỳ tăng cường lực lượng Biệt Kích từ Sông Mao về tham chiến. Trận đánh kết thúc, nhưng những dấu vết do chiến tranh để lại trong lòng người dân thì còn mãi.

Đối với thế hệ chúng tôi, chiến tranh không phải là những trang sách lịch sử. Chiến tranh hiện diện trong từng con đường, từng mái nhà, và trong ký ức của mỗi người đã sống qua giai đoạn ấy.

---

Năm 1972, mùa hè đỏ lửa bao trùm khắp đất nước.

Cũng trong năm ấy, niên khóa 1965-1972 của chúng tôi khép lại sau kỳ thi Tú tài II.

Các bạn nữ bước vào một giai đoạn mới của cuộc đời. Một số gia đình có điều kiện đưa con em vào Sài Gòn học tiếp. Một số khác đi tìm việc làm. Hồng Đào được nhận vào làm việc tại Bệnh viện Phan Thiết và bắt đầu con đường riêng của mình.

Riêng đối với các bạn trai, chiến tranh gần như đã định sẵn tương lai trước mắt.

Theo lệnh Tổng Động Viên, rất đông thanh niên cùng trang lứa lần lượt trình diện nhập ngũ. Tôi cũng không ngoại lệ.

Ngày lên đường, tôi trình diện tại Trung Tâm 3 Tuyển Mộ Nhập Ngũ trên đường Lê Văn Duyệt, Sài Gòn. Sau đó tôi được chuyển về Trung Tâm Huấn Luyện Quang Trung để học quân sự căn bản.

Những chàng trai vừa rời ghế nhà trường nay khoác lên mình bộ quân phục. Tuổi học trò khép lại để nhường chỗ cho trách nhiệm của người lính.

Đầu năm 1973, trước ngày ngưng bắn theo Hiệp định Paris, toàn bộ khóa sinh được gắn Alpha giả định và tham gia các chiến dịch hành quân thực tế.

Sau khi hoàn tất chiến dịch, toàn khóa được chuyển ra Đồng Đế, Nha Trang để theo học Khóa 10B/72 Sĩ Quan Trừ Bị. Các bạn tôi có người vào Hải Quân có người vào Không Quân và những đơn vị khác.

Tốt nghiệp ra trường, tôi tình nguyện phục vụ trong đơn vị Biệt Kích Nhảy Toán thuộc Nha Kỹ Thuật.

Những năm tháng tiếp theo là chuỗi ngày hành quân liên tục.

Tôi được điều động ra vùng địa đầu giới tuyến, rồi vào Quảng Nam tham dự các trận đánh lớn tại Thường Đức, Đức Dục, Nông Sơn và Quế Sơn. Xen giữa những đợt hành quân, đơn vị lại trở về Long Thành, Biên Hòa và Sài gòn để huấn luyện các khóa Thám Sát, Nhảy Dù, Trưởng Toán và Phá Hoại.

Tuổi trẻ của chúng tôi trôi qua giữa những chuyến trực thăng vận, những cuộc hành quân dài ngày và những cuộc chia tay đồng đội mà không biết có ngày gặp lại hay không.

Năm 1974, gia đình Hồng Đào lại chịu thêm một mất mát lớn.

Anh Phú, người anh trai của Đào, đã hy sinh trong một phi vụ hành quân tại Kontum. Anh thuộc thế hệ phi công trẻ của Không Quân Việt Nam Cộng Hòa được đào tạo tại Hoa Kỳ để lái phi cơ phản lực F-5.

Sự ra đi của anh là nỗi đau sâu sắc đối với gia đình và những người thân yêu.

Rồi ngày 30 tháng 4 năm 1975 đến.

Ngày cuối cùng của cuộc chiến.

Ngày khép lại cả một thời tuổi trẻ của thế hệ chúng tôi.

Đơn vị chúng tôi được di tản sang Hoa Kỳ. Từ đó, mỗi người lưu lạc một phương trời. Những người bạn học năm xưa dần mất liên lạc và tưởng như sẽ không bao giờ gặp lại.

Thời gian lặng lẽ trôi qua.

Chúng tôi xây dựng cuộc sống mới nơi xứ người nhưng trong lòng vẫn luôn mang theo hình bóng quê hương, dòng sông Cà Ty và những người bạn của thời niên thiếu.

Rồi bằng thư từ, điện thoại và sau này là mạng xã hội, chúng tôi dần tìm lại được nhau.

Khi Facebook xuất hiện, khoảng cách nửa vòng trái đất dường như không còn nữa. Những người bạn Phan Bội Châu năm xưa lại gặp nhau mỗi ngày qua những dòng tin nhắn, những tấm ảnh cũ và những câu chuyện chưa bao giờ kể hết.

Mỗi khi có bạn từ hải ngoại trở về Phan Thiết, hầu như ai cũng ghé thăm Hồng Đào. Những cuộc hội ngộ ấy làm sống lại cả một khoảng trời ký ức tưởng chừng đã ngủ yên.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua.

Chiến tranh đã lùi xa. Những con đường cũ có thể đã đổi thay. Mái tóc của chúng tôi giờ đều đã bạc.

Nhưng tình bạn của những người cùng lớn lên trên quê hương Phan Thiết vẫn còn nguyên vẹn như thuở ban đầu.

Mỗi lần nhắc đến Hồng Đào, tôi không chỉ nhớ về một người bạn thân, mà còn nhớ về dòng sông Cà Ty, cầu Quan, Trường Nữ, đường Hải Thượng Lãn Ông, những chuyến ghe vào cầu Nhị Thiên Đường, những ngày học trò vô tư và cả một thời tuổi trẻ đã đi qua trong khói lửa chiến tranh.

Đó là những ký ức mà thời gian không thể xóa nhòa.